adsense.com.tr

Vakum nedir

Vakum Nedir Nerelerde Kullanılır
“İçerisinde pek az madde bulunan ya da hiç bulunmayan bir ortama vakum adı verilir. Başka bir deyişle vakum, uzayın madde ile dolu olmayan bir bölümüdür, yani boşluktur.”
**Çevrede görülen tüm cisimler maddeden meydana gelmiştir. Madde katı, sıvı ve gaz durumunda olabilir, örneğin, taş katı, su sıvı, hava ise gaz durumundadır. Her madde uzayda, ölçülebilen bir yer ya da hacim kaplar. Fakat bu, uzayın her bölümünün madde ile dolu olduğunu göstermez. Eğer bir ortamda bulunan madde, oradan bütünüyle uzaklaştırılacak olursa, bu ortam tam bir vakum meydana getirir. Oysa içinde hiç madde olmayan tam bir vakum hiç bir zaman gerçekleşmemiştir. Ancak, içinde çok az madde bulunan kısmî bir vakum meydana getirilmiştir. Kısmî vakumdan bilim ve teknolojide yararlanılır. Doğada da kısmî vakuma rastlanır.
*Vakumun çok yararlı etkileri vardır, örneğin, kamışla bir sıvı emildiğinde kamışın içindeki hava dışarı çekilmiş olur. Bunun sonucu kamışın tepesinde kısmî bir vakum meydana gelir. Böylece vakum yardımı ile sıvı kolayca kamışın içinde yükselir. Sıvının kamış içinde yükselmesine yol açan neden, kamışın dışındaki havadır. Çünkü hava kaptaki sıvının yüzeyine baskı yapar. Baskının nedeni, havanın durmadan sıvı yüzeyine çarpan çok küçük ve hareketli taneciklerden meydana gelmiş olmasıdır, işte böylece sıvı hem vakumun, hem de hava baskısının etkisi ile kamışın içinde yükselmiş olur. Kamışın tepe noktasındaki vakum içinde çok küçük hava tanecikleri bulunur. Fakat bu hava taneciklerinin aşağıya doğru yaptığı baskı sıvının kamış içinde yukarıya doğru yükselmesini engelleyecek kadar büyük değildir.
**Elektrik süpürgesi de yukarıdaki ilkelere göre çalışır. Elektrik süpürgesinde kısmî vakum meydana getiren bir pervane vardır. Kısmî vakum elektrik süpürgesinin içindeki havanın dışarı sürüklenmesi sonucunda elde edilir. Böylece toz ve kirler hava ile birlikte elektrik süpürgesinin içine çekilmiş olur.
**Tam bir vakumun gerçekleşmesi son derece zordur. Oysa, bir yerden katı cisimleri, örneğin bir kitabı uzaklaştırmak kolaydır. Benzer biçimde sıvılar da bir ortamdan kolayca uzaklaştırılabilir. Fakat, gazları, örneğin havayı bulundukları ortamdan uzaklaştırmak zordur. Gazlar, katılar ve sıvılar molekül adı verilen çok küçük taneciklerden meydana gelmiştir. Fakat, gaz taneciklerinin denetimi, katı ve sıvılarınkinden daha zordur.
**Bir gazın molekülleri görülemeyecek ya da tutulamayacak kadar küçüktür. Caz molekülleri çok hızlı hareket ederler. Geniş ortamlarda bu moleküller birbirlerine değmezler. Bu yüzden gazların bir ortamdan uzaklaştırılmaları çok zordur. Yapay olarak yaratılan her boşluk, kutu ya da şişe gibi kapalı bir kap içinde bulunmalıdır. Eğer kapta sızıntıya yol açacak bir delik varsa, hava tanecikleri dışarıdan kabın içine sızabilirler. Bu durum tam bir vakumun gerçekleşmesini engeller. Doğadaki bazı vakumlar yapay vakumlardan daha iyidir. Buna örnek olarak atmosferin dışındaki boşluk gösterilebilir. Bu boşluk tam denebilecek bir vakumdur. En iyi yapay vakumlardaki madde miktarı atmosferin dışındaki boşlukta bulunan madde miktarlarından milyonlarca defa daha fazladır.
iyi bir kısmî vakum elde etmek için titiz bir çalışma gerekir, örneğin, kutu ve şişe gibi, kullanılacak kaplar sıkı sıkıya kapatılmalıdır. Böylece kabın mümkün olduğu kadar az sızıntı yapması sağlanmış olur. Sonra, kabın içinde bulunan maddeyi olabildiğince fazla ölçüde dışarı çıkarmak için bazı araçlar kullanılır. Bu işleme boşaltma adı verilir.
iyi bir vakum elde etmek için, vakum pompası kullanılır. Basit bir vakum pompası ile bir kabın içindeki hava ya da öbür gazlar dışarı boşaltılır. Vakum pompası, havası boşaltılacak kaba lastik bir boru ile bağlanan bir makinedir. Kabın içindeki gaz tanecikleri önce vakum pompasına girerler, sonra dışarıdaki havaya itilirler. Vakum pompalarının başka çeşitleri de vardır.
Vakumun ölçülebilmesi için, vakum içindeki hareket eden taneciklerin basınçlarının bulunması gerekir. Gaz basıncı, kabın çeperlerinin her santimetrekaresi üzerine etki eden kuvvet olarak tanımlanır. Bu kuvvet, kap içinde durmadan hareket eden gaz taneciklerinin kabın çeperlerine vurmaları sonucu meydana gelir. Gaz taneciklerinin sayısı ne kadar azsa, gaz basıncı da o kadar düşük olur.
İyi bir kısmî vakumda gaz basıncı son derece düşüktür. Bu basınç deniz düzeyindeki atmosfer basıncının milyonda birinden daha azsa da atmosfer dışındaki boşluğun basıncından gene de milyonlarca defa daha büyüktür. Tam bir vakumda hiç gaz basıncının olmaması gerekir.
Radyo ve televizyonlarda kullanılan lambalarda çok iyi bir vakuma gereksinme duyulur. Bu lambalarda elektronlardan meydana gelen akım bir boşluk içinde hareket eder. Elektron akımı, sinyallerin radyo ya da televizyon aygıtı tarafından alınmalarından sonra güçlenmelerini sağlar. Eğer elektronlar lamba içinde hava gibi başka maddelere çarpacak olurlarsa, elektron akımı zayıflamış olur. Bu yüzden lambanın içinin çok iyi boşaltılmış olması gerekir.
İlk yapay vakum, bundan 300 yıl önce İtalya’da Evangelista Torricelli tarafından gerçekleştirilmiştir. Torricelli, özel bir yöntem uygulamıştır. Bu yöntemde uzun bir cam boru ağır bir sıvı metal olan cıva ile doldurulur. Sonra, cıva ile doldurulmuş olan bu boru, içinde cıva bulunan bir kabın içine baş aşağı yerleştirilir. Borudaki cıvanın bir bölümü kabın içine iner, fakat büyük bir bölümü boru içinde kalır. Böylece boru içindeki cıva sütununun üzerinde boş bir ortam meydana gelir. Bu ortam bir vakumdur. Başlangıçta boru cıva ile doldurulduğundan bu ortamda hiç hava yoktur.

Etiketler: ,